Статьи и обзоры nachodki.ru

Экспанаты

Аўтар: Super User. Posted in Экспанаты

1 Дзежка Дзежка – драўляная ёмістасць, куды ставілі цеста (рошчыну) для хлеба, ежы
2  Гліняны посуд (збаны, гарлачы)  

 

Збан – гліняная пасудзіна для захавання малака і іншых вадкіх прадуктаў. Рабілі з выцягнутым тулавам, пукатымі бакамі, звужаным горлам, носікам-дзюбкай і ручкай-вушкам.

Гарлач – гліняная пасудзіна для захавання малака і малочных  прадуктаў. Рабілі з выцягнутым тулавам, пукатымі бакамі і звужанай  шыйкай, але шырэйшым за дно вусцем (без дзюбкі і ручкі).

3  Маслабойка   Маслабойка – бандарны выраб; пасудзіна для збівання масла. Найчасцей — вузкая высокая кадачка з клёпак. У накрыўцы пасярэдзіне адтуліна для калатоўкі (біла), верхні канец якой выходзіў вонкі, a да ніжняга прымацоўвалі кружок з дзіркамі (пашыраны варыянт) ці крыжавіну (ударная частка). Такой жа формы маслабойку выдзёўбвалі з суцэльнай круглай калодкі.  
4  Куфар    

Куфар – выраб корпуснай мэблі з адкідной ці здымнай верхняй накрыўкай.

 6  Качалка і валок

Качалка – прыстасаванне для разгладжвання тканых вырабаў. Тканіну спачатку накручвалі на качалку (даўжыня 40-60 см, дыяметр 5-6 см), затым раскачвалі пры дапамозе валка.

Валок – прамы ці вогнуты драўляны брус з нарэзанымі ўпоперак зубцамі.

7  Ніты  

Ніты (сяр.XX ст.) – прыстасаванне ў кроснах для прапускання асновы ў адпаведнасці з узорам і ўтварэння зева для ўточнай ніткі; ніцяныя петлі размешчаны на 2 гарызантальных пруточках. Былі рухомымі і зверху мацаваліся на кацёлках, а знізу злучаліся з панажамі. Даўжыня нітаў адпавядала шырыні асновы, а вышыня – 24см.

 
8  Матавіла    Матавіла – прылада для змотвання і размотвання маткоў пражы.
9  Трапло  

Трапло (сяр.XX ст.) – прылада щ форме мяча для ачышчэння (трапання) льнянога валакна ад кастрыцы. Гэта тонкая дошчачка шырынёй 6-8 см, дащжынёй 45, 53 см.

11  Кола    
12  Сукала  

Сукала – прылада для намотвання (насуквання) нітак на цэўкі. Уяўляе сабой 2 стойкі з умацаваным паміж імі валікам, абкручаным металічнай пласцінай з махавым колам, размешчаным бліжэй да аднаго канца валіка. З процілеглага канца ў валік устаўлены металічны стрыжань, на які надзявалася цэўка. Знізу стойкі змацаваны драўляным бруском. Насуквалі цэўкі з клубка ці з матавіла.

 
13  Лапці   Лапці – традыцыйны сялянскі абутак, плецены з лыка (лазовага, ліпавага), пяньковых або льняных вітушак ці тонкіх вяровак 
14  Чаравічкі (паўбоцікі)   Чаравікі – невысокі, да шчыкалаткі і крыху вышэй, жаночы скураны абутак на шнурках. 
15  Ступка    
16  Шуфлік  

Шуфлік (20-30-я гг. XX ст.) – прылада для веяння абмалочанага збожжа. Лёгкая драўляная лапатка (даўжыня 35 см, шырыня 13 см) з кароткай ручкай. Зроблены з суцэльнага кавалка дрэва (бяроза, асіна, ліпа, вярба). Дно прамое (выдзеўбанае).

 
17  Ночвы    
18  Кадобчык    
19  Кошык    Кош (сяр.XX ст.) – плеценая ёмістасць сярэдняга памеру для збірання і пераносу гародніны, бульбы, садавіны, грыбоў і інш. Мае драўляную ручку.
20  Газоўкі  

Газавая лямпа (сяр.XX ст.) – прыстасаванне, якое служыла для асвятлення памяшкання. У шкляную пасудзіну, напоўненую газай, апускалі кнот, які запальвалі. Каб лямпа лепш асвятляла пакой, на яе накладалі спецыяльнае шкло.

 

 


 

21 Самавар  
22    
23    
24 Чыгункі  
25 Калаўрот-ляжак

Калаўрот-ляжак – самапрадка, прылада для механізаванага прадзення льну і воўны ў хатніх умовах. Калаўрот складаецца з кола, педалі і прадзільнага апарата. На Беларусі вядома два тыпы – калаўрот-ляжак і калаўрот-стаяк.

26   Прасніца – прылада на якой умацоўвалася кудзеля.
27 Калаўрот-стаяк Калаўрот-стаяк – самапрадка, прылада для механізаванага прадзення льну і воўны ў хатніх умовах. Калаўрот складаецца з кола, педалі і прадзільнага апарата. На Беларусі вядома два тыпы – калаўрот-ляжак і калаўрот-стаяк.
28  Калаўрот-стаяк  
29  Ільнамялка  

Церніца, або ільномялкапрылада для мяцця ільняной ці канаплянай трасцы.

30  Бёрда  

Бёрда (пач.XX ст.) – ткацкая прылада для прыбівання ўтку ў кроснах. Прамавугольная рама з устаўленымі і замацаванымі пласцінамі ( трасцінкі з тонкай кляновай лучынкі). Для ткання бёрда ўстаўлялася ў набіліцы. Для вырабу суцэльных посцілак бралі бёрда да 1,5 м шырынёй. 

31  Бязмен   Бязмен – ручная вага на адным канцы з булавешкай і  на другім канцы з кручком, на які падвешваюць тое, што важаць. 
32  Верацяно   Верацяно – прылада для ручнога прадзення льну, воўны, пянькі. Конусападобная палачка даўжынёй 20-30 см з завостраным верхам, патоўшчаным нізам.
33  Вугальныя прасы    Прас – прылада для прасавання тканых вырабаў. Прас награвалі гарачым кавалкам жалеза (душой) обо сыпалі жар. Адтуліны рабіліся круглыя або ў твыглядзе паўмесяца.
34  Ільночасалка

Ільночасалка – прылада для часання льнянога валакна.  Прамавугольная драўляная дошка з набітым на адным канцы металічным зуб’ем. У якасці зуб’я выкарыстаны звычайныя цвікі.

 
35  Чыгунок  
36  Люшка    
37  Сярпы  

Серп – прылада для ўборкі збожжавых культур (жыта, ячменю, пшаніцы, аўса, проса). Мае паўкруглай формы лязо, зробленае з жалеза, і драўляную ручку. 

38  Ступка металічная    
39      
40  Ступа  

Ступа – традыцыйная прылада для апрацоўкі зерня на крупы. Ступу рабілі з кавалка тоўстага ствала дуба, граба, часам таполі або ліпы. У ствале выдзёўбвалі конусападобную выемку. Зерне ў ступе таўклі таўкачом.

41  Мянташка    
42  Верацяно  

  Верацёны (канец XIX ст.) – старажытная ручная прылада для прадзення нітак. Уяўляе круглы драўляны стрыжань даўжынёй 38 см, патоўшчаны ў ніжняй частцы з больш вузкай “шыйкай” і галоўкай на канцы. Расчасаную кудзелю льну, воўны або пянькі замацоўвалі ў прасніцы, грабяні ці на палцы-рагульцы і пралі ў хатніх умовах, накручваючы ніту на верацяно.

43  Верацёны  
44  Цапільна  

Цэп (сяр.XX ст.) – драўляная прылада для малацьбы збожжа ўручную. Складаецца з лёгкай, гладка выструганай палкі – цапільна ў рост чалавека і ўдарнага біча (даўжынёй 84-88 см, дыяметр 4-5 см), рухома замацаваных паміж сабой раменьчыкам (гужыкам). Цапільна рабілі з лёгкіх парод дрэва (хвоя, ляшчына), біч – з цвёрдых парод дрэва (дуб, граб).  

45  Хлебная лапата  

Хлебная лапата – прылада, якой садзілі цеста ў печ. Выраблялася з дошкі лісцевых парод дрэва. Каб цеста лягчэй ссоўвалася на чарэнь, краі лапаты рабілі танчэйшымі.

46  Ухват    Ухваты – хатні бытавы (пячны) інвентар. Паўкруглы жалезны рагач (ухват), пасаджаны на доўгае драўлянае цаўё. Служыў для падхвату гаршкоў, чыгункоў, якія ставіліся ў печ або даставалі з яго. 
47  Печ    
48  Калыска